MOSTY

: 04.04.2021
POWRÓT

Most jest przedłużeniem drogi, budowlą umożliwiającą pokonanie tą drogą przeszkód terenowych. Zwykle dotyczy to przeszkód wodnych jak rzeka ale mosty buduje się także ponad wąwozami, torami kolejowymi albo drogami i wtedy nazywamy je wiaduktami. Mosty zbudowane ponad terenami zabudowanymi to estakady.


Polskie słowo „most” pochodzi od starosłowiańskiego „mościć” czyli budować, urządzać lub też „przemieść” czyli przerzucić.

Pierwsze mosty powstawały w zamierzchłych czasach. Najstarszy odkryto w 1929 roku w obecnym Iraku, w miejscowości Tello. Został wybudowany ponad 4 000 lat temu przez starożytnych Sumerów, na terenie ówczesnej Mezopotamii. Budulcem tego mostu była cegła suszona na słońcu.

 

Ruiny mostu w Tello, źródło British Museum

 

W starożytności wiele cywilizacji budowało mosty, lecz mistrzami tej sztuki inżynierskiej byli Rzymianie. Rozbudowana przez nich sieć dróg i mostów miała służyć przede wszystkim szybkiemu i sprawnemu przemieszczaniu wojsk. Rzymianie budowali mosty drewniane jak most Cezara na Renie, postawiony w czasie 10 dni. Konstruowali także mosty kamienne (Alcantara w obecnej Hiszpanii) czy też mieszane o przęsłach drewnianych posadowionych na kamiennych filarach (most Trajana na Dunaju).

Rzymianie wybudowali również wiele konstrukcji podobnych mostom jak np. akwedukty dostarczające wodę pitną do miast na znaczną odległość nawet do 100 km.

Wiele z rzymskich konstrukcji mostowych przetrwało i funkcjonuje do dziś jak np. most Alcantara w Hiszpanii.

Mało znanym jest fakt, że Rzymianie traktowali budowanie mostów jako kult religijny. Kolejni cesarze otrzymywali tytuł budowniczych mostów (łac. pontifex). Później tytuł ten przeszedł na papieży jako kontynuatorów tradycji cesarzy rzymskich. Do dzisiaj papież posiada tytuł największego budowniczego mostów, pontifex maximus. Powszechnie używamy określenia „pontyfikat” dla określenia kadencji papieża czyli kadencji budowniczego mostów.

 

Most Alcantara w Hiszpanii, żródło Wikipedia

 

Do XX w. głównym budulcem mostów było drewno, ze względu na łatwość jego pozyskania i obróbki. Drewniane konstrukcje były jednak nietrwałe i niewiele z nich zachowało się do obecnych czasów. Niektóre z nich przykrywane były dachem aby zabezpieczyć je przed warunkami atmosferycznymi i wydłużyć czas ich eksploatacji.

W średniowieczu powstało wiele ciekawych konstrukcji kamiennych, które możemy podziwiać do dzisiaj. Wśród nich: most Karola w Pradze czy Most Złotników (Ponte Vecchio) we Florencji z 1345 roku, na którym w późniejszym okresie wybudowano budynki. W Polsce najstarszym mostem z tego okresu, który funkcjonuje do dziś jest kamienny most gotycki w Kłodzku z 1390 roku.

 

 

 

Florencja, Most Złotników, źródło Wikipedia

 

W tym okresie ponad fosami okalającymi zamki obronne budowano mosty zwodzone czyli podnoszone w przypadku niebezpieczeństwa. Buduje się je do dziś choć służą innym celom. Są ruchomymi konstrukcjami podnoszonymi lub odsuwanymi aby umożliwić żeglugę barek oraz statków.

Przełomem w technologii budowania mostów było pojawienie się pod koniec XVIII w, wraz z tzw. rewolucją przemysłową nowego materiału, czyli żeliwa a później stali. W tym okresie powstała i rozwinęła się kolej żelazna, a następnie motoryzacja, co wymusiło tworzenie nowych szlaków komunikacyjnych, a więc także nowych mostów. Przodującym krajem w tej dziedzinie była Wielka Brytania. Pierwszy most żeliwny (Iron Bridge) powstał w 1779 r nad rzeką Severn a słynny stalowy most zwodzony Tower Bridge w Londynie - w 1894 r.

W Nowym Sączu, pod koniec XIX w nastąpił gwałtowny rozwój miasta, związany z budową kolei żelaznej. W ramach cesarstwa austro-węgierskiego powstały nowe szlaki kolejowe i trzy nowe mosty o konstrukcji kratownicowej, nitowanej. Powstały one nad rzekami Dunajec, Kamienica i Poprad.

Most na Popradzie powstał w 1884 r. w latach budowy Galicyjskiej Kolei Transwersalnej z 1876 r. Wysadzony przez wycofujących się Niemców w 1945 r. rozstał odbudowany w dwa lata później. Zniszczony przez powódź w 2010 r., odbudowany tym samym roku, w innej formie, już nie kratownicowej lecz o konstrukcji opartej na tzw. blachownicach otwarto ponownie w 2011 r.

Most na Dunajcu z 1884 r. funkcjonuje do dziś, choć zawieszono ruch pociągów na tej trasie. Posiada nieco inną formę niż pierwotna, która była złożona z trzech łuków ale jest zabytkiem wpisanym do Rejestru Zabytków.

 

Most kolejowy na Dunajcu, fot. TRZ

 

Do połowy XX w. natężenie ruchu kołowego w Nowym Sączu było niewielkie i niewiele było mostów umożliwiających ruch samochodów. Stalowy most na Dunajcu, obecnie zwany heleńskim i drewniany most na Kamienicy, w ciągu ulicy Lwowskiej. Oba zostały w XX w przebudowane na żelbetowe. Ponadto istniało kilka kładek pieszych. Niektóre z nich, jak kładka w ciągu obecnej ulicy Krańcowej mogły także służyć do przejazdu wozów konnych.

Wraz z pojawieniem się nowego materiału czyli stali, powstawały także nowe systemy konstrukcji mostów, jak kratownicowe czy wiszące. Konstrukcje wiszące umożliwiły znaczne zwiększenie rozpiętości przęseł, co w praktyce oznaczało lokalizowanie podpór poza nurtem rzek, a także spowodowało zmniejszenie zużycia materiałów.

Zaczęły powstawać śmiałe konstrukcje wiszące jak Most Łańcuchowy w Budapeszcie z 1849 r., Golden Gate w San Francisco z 1937 r. a w Polsce Most Grunwaldzki we Wrocławiu z 1910 r.

 

Golden Gate w San Francisco, źródło Wikipedia

 

Mosty to nie tylko przeprawy przez rzeki, ale także bardzo charakterystyczne i widoczne z daleka obiekty architektoniczne. Stały się one jeszcze bardziej eksponowane w krajobrazie kiedy zaczęto stosować wysokie konstrukcje wiszące. Dlatego pod koniec XX w. zaczęto projektować mosty szukając w nich architektonicznego piękna. Przykładem jest Most Świętokrzyski w Warszawie o tzw. konstrukcji wantowej, który stał się jedną z wizytówek stolicy.

 

Most Świętokrzyski w Warszawie, źródło mwfc.pl

 

Na przełomie XX i XXI w powstało wiele konstrukcji mostowych o rekordowych rozmiarach. Sztuka inżynierska wzniosła się na wyżyny spełniając zapotrzebowanie społeczne i ekonomiczne. Zwiększony ruch komunikacyjny spowodował, że ekonomicznie uzasadnione stało się budowanie ogromnych konstrukcji skracających drogę, zamiast omijania przeszkód terenowych. I tak powstał najdłuższy most na świecie o długości 55 km łączący Hong-Kong i Macau oraz najwyższy most na świecie - wiadukt Millau we Francji, o wysokości 343 m.

 

 

 

Wiadukt Millau, Francja, źródło smartage.pl

 

W Nowym Sączu natężenie budowy mostów nastąpiło pod koniec pierwszej dekady XXI w. i trwa do dziś. W oczywisty sposób wiąże się to z rozwojem infrastruktury drogowej i mostowej w całym kraju. W okresie tym powstało wiele mostów żelbetowych, z największym, prawie kilometrowej długości mostem-estakadą obwodnicy północnej. Powstało także kilka mostów wiszących jak kładki rowerowe systemu Euro Velo na Kamienicy i Popradzie.

 

Kładka rowerowa na Popradzie, fot. TRZ

 

Most św. Heleny przed II wojną światową był mostem o konstrukcji stalowej, kratownicowej o trzech przęsłach łukowych. W 1945 roku został on wysadzony w powietrze a następnie odbudowany jako drewniana konstrukcja na betonowych filarach posadowionych obok filarów pozostałych po moście stalowym. Do dziś w korycie Dunajca można zauważyć pozostałości kamiennych filarów mostu z przed 1945 roku.

 

Most św. Heleny rok 1932, źródło fotopolska.eu

 

W 1959 roku wybudowano nowy, żelbetowy most w nieco innym miejscu, ok. 60 m w dół rzeki, takim, aby budowa nowego mostu nie kolidowała z funkcjonującym mostem drewnianym. Był on intensywnie eksploatowany poprzez zwiększający się z każdym rokiem ruch samochodów przez 51 lat. W 2010 roku ze względu na postępujące zużycie mostu ograniczono ruch samochodowy na nim.

Po latach eksploatacji okazało się, że żelbetowy most zużył się a jego stan techniczny nie pozwala na dalsze użytkowanie i dlatego w roku 2017 podjęto decyzję, pozyskano fundusze i rozpoczęto pracę nad budową nowego mostu, którą ukończono w 2019 r.

Nowy most o konstrukcji wiszącej zbudowany jest z dwóch łuków stalowych, wspartych na przyczółkach i jednej podporze, umieszczonej pośrodku przestrzeni pomiędzy wałami przeciwpowodziowymi. Do łuków tych podwieszone są jezdnie, ścieżka rowerowa i chodniki.

W przyszłości w Nowym Sączu zostanie zrealizowany kolejny most drogowy na rzece Dunajec, w dzielnicy Tłoki. Obecnie jest on w fazie projektowania. W przypadku budowy nowej linii kolejowej w kierunku Krakowa będzie także realizowany nowy most kolejowy.

 

Most Stacha, źródło jeziororoznowskie.pl

 

Megakonstrukcje mostowe budzą podziw. Ale niedaleko Nowego Sącza znajduje się niepozorny most, który budzi szacunek. Kamienny most wybudowany przez jednego człowieka, Jana Stacha. To most w Znamirowicach, nad Jeziorem Rożnowskim, największa tego typu kamienna budowla na świecie, powstała siłą woli, uporu i konsekwencji.

 

Mirosław Trzupek

Tekst został napisany z okazji otwarcia mostu im. J. Piłsudskiego w Nowym Sączu w 2019 r.



Budujmy fundamenty wielkiego, nowoczesnego miasta dziś,

ale wyobraźmy go sobie za kilkanaście lat do przodu.

MASZ PYTANIA?

SKONTAKTUJ SIĘ Z NAMI mailowo LUB PRZEZ MEDIA SPOŁECZNOŚCIOWE

Stowarzyszenie NOWY SĄCZ 3T

KRS 0000818808

NIP 7343578104

REGON 385128397

NR KONTA 23 1870 1045 2083 1069 2962 0001

biuro@nowysacz3t.pl

ul. Darowskiej 10 33-300 Nowy Sącz

Nowy Sącz 3T

@NowySacz3T

@NowySacz3T